Các giai đoạn hình thành và phát triển của xương

Tác giả: David Nguyễn - Ngày đăng: 18/10/2020
  1. Mục lục (Ẩn/Hiện)
  2. Các giai đoạn hình thành xương
  3. Điều gì xảy ra khi có chấn thương
  4. Lời kết

Những kiến thức về các giai đoạn hình thành và phát triển của xương đóng góp vai trò quan trọng để xây dựng nên cái nhìn tổng quan về cấu trúc, mô học cũng như định hình được hướng xử trí khi có các bệnh liên quan đến hệ cơ xương khớp.

Xương có những chức năng chính như: chức năng cơ học giúp cơ thể cử động và chuyển động; chức năng bảo vệ các nội tạng, tủy, não; chức năng chuyển hóa vì xương là nơi dự trữ một phần Ca va Photpho.

Sự hình thành của xương có vai trò quan trọng đối với cơ thể

Các giai đoạn hình thành xương

Xương được hình thành ngay từ phôi thai và phát triển qua 3 giai đoạn chính: giai đoạn hình thành màng xương, tạo sụn, cuối cùng là hình thành xương.

Một số xương có sự phát triển không tuân theo 3 giai đoạn, như xương sọ và mặt không có giai đoạn sụn, hay xương sườn đến già vẫn còn giai đoạn sụn,…

Xương được hình thành thông qua quá trình cốt hóa

Xương được hình thành và phát triển cũng theo nhiều quy luật khác nhau như:

  • Quy luật tuổi (trước dậy thì ưu tiên phát triển chiều dài, sau đó phát triển theo chiều ngang);
  • Quy luật giãn cách (sự phát triển chiều dài và ngang không đồng đều, 2 xương gần nhau thì một phát triển, một tạm dừng);
  • Quy luật bất đối xứng (2 xương đối xứng nhau có thể phát triển không đối xứng).

Có thể tóm tắt quá trình hình thành xương như sau

 

Cốt hóa trực tiếp (từ các mô đơn giản thấm Ca và chuyển hóa thẳng thành các mô xương, điển hình là xương sọ, xương đầu mặt, xương đốt sống)

Cốt hóa gián tiếp (mô đơn giản thấm Cartilagen, hình thành sụn, sau khi sụn tiêu đi sẽ được thay bằng mô xương (xương sườn, xương ống)

Giai đoạn nguyên phát

Băt đầu từ tuần thứ 9 của phôi thai, một màng với các trung mô nằm giữa và sợi keo bao quanh sẽ thấm Ca, tạo tế bào xương. Từ đó phát triển ra xung quanh để tạo các bè xương, tăng trưởng theo chiều rộng, dày lên, mặt ngoài sẽ thành màng xương.

các màng sụn bao bọc thân xương (trừ 2 đầu xương) sẽ bị phá hủy để tạo thành tủy xương, vị trí sụ tiếp giáp giữa đầu và thân xương bị thấm Ca sẽ phát triển thành xương

Giai đoạn thứ phát

Các xương trước đây là khối đồng nhất sẽ bị bào mòn dần từ bên trong để tạo các hốc nhỏ chứa tủy, não

Các thân xương bị mạch máu đào dọc, tạo các lỗ chạy dọc thân xương

Điều gì xảy ra khi có chấn thương

Khi có các chấn thương tác động vượt quá khả năng chịu đựng của hệ thống cơ xương, sẽ gây ra sự gãy xương. Mức độ gãy tùy thuộc vào thời gian và cường độ tác động.

Như một quá trình sinh lý bình thường, hệ xương có khả năng làm liền xương khắc phục chỗ gãy, đó là một quá trình phức tạp liên quan đến các yếu tố phân tử, tế bào.

Xương có khả năng tự liền để khắc phục chỗ gãy

Bắt đầu từ quá trình viêm khi xương bị gãy, các yếu tố đông máu được huy động đến vị trí gãy; các nguyên bào xươngtế bào gốc xương xuất hiện sẽ nhanh chóng hình thành các cầu xương để nối liền các đoạn gãy với sự tham gia của việc thấm Ca, cuối cùng vị trí đó được sửa chữa tạo thành các hốc, khe hay các lỗ chạy dọc, hình thể xương ban đầu được phục hồi.

Tóm lại, quá trình liền xương và phục hồi xương sau chấn thương cũng chính là quá trình lặp lại của sự hình thành và phát triển xương ở giai đoạn phôi thai. 

Quá trình hình thành xương diễn ra trong suốt cuộc đời

Có điều khi cơ thể đã trưởng thành, việc lặp lại các giai đoạn đó có khó khăn hơn do nhiều yếu tố như tính chất của chấn thương ban đầu (gãy lệch nhiều, gãy mất đoạn, nhiễm trùng,sự nắn chỉnh hay cố định ban đầu chưa tốt), do sai sót của Bác sĩ lúc phẫu thuật, do các yếu tố từ bệnh nhân (bệnh nhân suy dinh dưỡng, chuyển hóa kém, hút thuốc, tự ý tháo bột).

Lời kết

Nắm được các giai đoạn hình thành và phát triển xương mới cũng như cơ chế liền xương trong quá trình hồi phục xương gãy sẽ giúp bệnh nhân, người nhà, các bậc cha mẹ có con cái đang ở giai đoạn phát triển có cách nhìn thấu đáo, đưa ra những chiến lược hợp lý để cải thiện hệ xương cũng như có cách xử trí tốt cho những trường hợp không may bị tổn thương.

Bình luận